اگرچه شاید نام الکتروتراپی اندکی ترسناک باشد اما تحریک الکتریکی در درمان بسیاری از انواع درد عضلانی و عصبی بسیار موثر است. الکتروتراپی یک روش درمانی است که توسط فیزیوتراپیست‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و علاوه بر تقویت عضلات آسیب‌دیده، باعث بهبودی نیز می‌شود و به بازسازی عضلات کمک می‌کند. الکتروتراپی نه تنها یک روش درمانی مدرن در فیزیوتراپی است بلکه می‌تواند توسط پزشکان توانبخشی نیز مورد استفاده قرار گیرد زیرا مزایای درمانی متعددی به همراه دارد.
فهرست مطالب
تحریک الکتریکی چیست؟
تحریک الکتریکی نوعی روش درمانی جسمانی است که به منظور انجام فعالیت‌های مختلف در فیزیوتراپی مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر فرد دچار یک آسیب یا بیماری شده باشد که باعث درد یا محدود شدن تحرک عملکردی وی شود در این صورت ممکن است که فیزیوتراپیست از تحریک الکتریکی بعنوان بخشی از برنامه درمانی و توانبخشی وی استفاده کند.
در مواردی که فرد بیمار دچار درد، اسپاسم، التهاب یا ضعف عضلانی است در این صورت ممکن است که فیزیوتراپیست از این روش چند بعدی و جامع به عنوان بخشی از روند درمانی وی استفاده کند. در موارد زیر استفاده از الکتروتراپی در مدیریت درد و آسیب موثر است:
- درد حاد و مزمن مچ و آتروز مفصل مچ پا
- کمر درد حاد و مزمن ناشی از درد عصب نخاعی و دیسک، استئوآرتریت نخاعی یا بیماری دیسک دژنراتیو (DDD)
- درد حاد و مزمن گردن ناشی از آسیب‌دیدگی بافت نرم عضلات، رباط‌ها یا دیسک‌های نخاعی، التهاب مفاصل و آرتریت نخاعی
- درد حاد، مزمن و پس از جراحی زانو ناشی از مشکلات عضلانی، تاندون‌ها، رباط یا آرتروز مفصل
- درد حاد و مزمن شانه که ناشی از آرتروز عضلات، تاندون، رباط یا مفصل شانه است.
- سندرم تونل کانال کارپال – درد ناشی از فشرده شدن عصب‌های موجود در تونل کانال کارپال
- درد پا شامل فاسیت پلانتار، تاندونوپاتی یا التهاب آشیل، نوروم مورتون و نوروپاتی محیطی
- پس از لامینکتومی کمر ( نوعی عمل جراحی ستون فقرات)
- به هنگام درد زایمان
- درد دندان شامل درد مفصل فک
- فلج صورت
- نورالژی تری ژمینال (عصب سه قلو)
- درد لگن
- درد بعد از عمل جراحی
- درد سیاتیک
- تاندونیت عضله دو سر بازویی
- تنیس البو
- درد مچ دست
- شین اسپلینت
- نوروپاتی دیابت
- فیبرومیالژیا
- بیماری دژنراتیو مفصل (DJD)
- دیستروفی سمپاتیک رفلکس (RSD)
- زونای حاد / نورالژیا پس از زونا
- آرتریت روماتوئید (RA)
چرا از الکتروتراپی استفاده می‌شود؟
بنا به دلایل زیادی از تحریک الکتریکی در فیزیوتراپی استفاده می‌شود. می‌توان از الکتروتراپی بعنوان داروهای التهابی استفاده کرد. تحریک الکتریکی ممکن است برای منقبض کردن عضلات ضعیف یا عضلاتی که عملکرد خوبی ندارند مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین الکتروتراپی در کاهش درد و یا اسپاسم عضلات نیز کاربرد دارد.
شواهد و مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد تحریک الکتریکی در درمان زخم‌های سرسخت موثر است. یک متخصص فیزیوتراپیست که در این زمینه تخصص کافی دارد این روش درمانی را برای شما ارائه می‌دهد.
سوال بزرگ این روزها در فیزیوتراپی این است که آیا لازم است که از تحریک الکتریکی استفاده شود؟ تحریک الکتریکی یک روش نسبتاً منفعل است و فرد بیمار در حین درمان هیچ کاری انجام نمی‌دهید و یا اگر هم کاری انجام می‌دهد بسیار اندک است. بیشتر برنامه‌های موفق توانبخشی شامل مشارکت فعال بیمار می‌باشد. در واقع، یادگیری حرکات و تمرینات مناسب برای شرایط خاص شما بسیار حائز اهمیت است. به همین دلیل، برخی متخصصان هنوز بر سر اینکه آیا الکتروتراپی روشی با ارزش در فیزیوتراپی است یا نه اختلاف نظر دارند. همچنین برخی تحقیقات نشان می‌دهد که تحریک الکتریکی نتایج عملکردی بسیار جزئی در بهبود بیماران به همراه دارد. از طرفی دیگر برخی از تحقیقات نشانگر مفید بودن آن می‌باشد.
با بالا گرفتن این بحث‌ها و اختلاف‌نظر تنها چیزی که مسلم است این است که اگر به فیزیوتراپی بروید ممکن است که با تحریک الکترونیکی روبرو شوید بنابراین دانستن اینکه الکتروتراپی چیست و چه اتفاقاتی در طی آن برای شما می‌افتد خالی از لطف نیست.
مزایای الکتروتراپی
الکتروتراپی یک روش غیرتهاجمی عالی برای تسکین درد است که مبنا و اساس خوبی نیز دارد. در اینجا قصد داریم که برخی از مزایای قابل توجه استفاده از الکتروتراپی در تسکین درد را برای شما مطرح کنیم که عبارتند از:
تسکین درد
الکتروتراپی در به حداقل رساندن انواع درد از جمله درد ناشی از کشیدگی و پیچ‌خوردگی بسیار موثر است. همچنین در کاهش سفت شدگی و خشکی عضلات که غالبا یکی از دلایل عمده درد کمر و گردن محسوب می‌شود نیز کاربرد دارد. کاهش گرفتگی عضلات همچنین می‌تواند به جلوگیری از ابتلا به میگرن و مشکلات کمر که ممکن است منجر به عمل جراحی شوند نیز کمک کند.
الکتروتراپی یک روش غیر تهاجمی یا غیر جراحی است
برای انجام الکتروتراپی نه نیازی به برش و سوراخ کردن بدن است و نه فرد دردی را احساس می‌کند و این یک مزیت بزرگ نسبت به جراحی‌های دردناک است. همچنین درمان درد به کمک الکتروتراپی هیچگونه از کارافتادگی به همراه ندارد و فرد می‌تواند بلافاصله فعالیت‌های خود را از سر بگیرد. همچنین امروزه با وجود دستگاه‌های قابل حمل، خود بیماران نیز می‌توانند در خانه و یا در محل کارشان از الکتروتراپی استفاده کنند.
الکتروتراپی هیچگونه عوارض جانبی ندارد
از آنجا که الکتروتراپی به هیچ وجه برشی در بدن بیمار ایجاد نمی‌کند لذا هیچ گونه عوارض جانبی نیز به دنبال ندارد. حتی استفاده بیش از حد از دستگاه‌های الکتروتراپی نیز به بدن بیمار هیچ آسیبی نمی‌زند یا بهتر است بگوییم که هر زمان که لازم باشد می‌توان از آن استفاده کرد بطوری که حتی می‌توان بیش از یک بار در روز الکتروتراپی کرد.
الکتروتراپی اعتیاد آور نیست
همگی ما به خوبی از وجود مواد شیمیایی و سمی موجود در داروهای مسکن آگاه هستیم. این مواد شیمیایی باعث اعتیاد افراد می‌شوند. با این حال، چنین عناصر سمی در الکتروتراپی وجود ندارد. این روش درمانی بدون دارو، غیر سمی و کاملا طبیعی است. در واقع، الکتروتراپی روشی راحت برای تسکین درد برای استفادة کسانی است که می‌خواهند بدون استفاده از داروهای مسکن از شر دردهای خود خلاص شوند.
انواع الکتروتراپی
فیزیوتراپیست برای انجام کارهای مختلف از انواع مختلفی از الکتروتراپی استفاده می‌کند. انواع مختلف الکتروتراپی عبارتند از:
الکتروتراپی با دستگاه تنس
تحریک عصبی عضلانی بدن از راه پوست (TENS) یک روش درمانی جسمانی است که برای مدیریت دردهای حاد و مزمن در فیزیوتراپی استفاده می‌شود. متخصص فیزیوتراپی با استفاده از دستگاه تنس الکترودهایی را بر روی نقاط دردناک بدن قرار می‌دهد تا از شدت درد بیمار بکاهد. شدت جریان الکتریکی طوری تنظیم می‌شود تا سیگنال‌های درد ارسالی از جانب بدن به مغز مسدود شوند.
یونتوفورز
یونتوفورز نوعی تحریک الکتریکی است که از آن برای کاهش درد در فیزیوتراپی استفاده می‌شود. یکی از کاربردهای یونتوفورز دارورسانی به بدن است به طوری که جریان الکتریکی داروهای مختلفی را از طریق پوست به بدن فرد بیمار منتقل می‌کند. به احتمال زیاد متخصص فیزیوتراپی از دارو برای کاهش التهاب یا اسپاسم عضلانی استفاده می‌کند و یا می‌توان برای تجزیه رسوب کلسیم که ممکن است در شرایطی مانند تاندونیت کلسیفیه شانه رخ دهد از داروهای یونتوفورز استفاده کرد. به کمک یونتوفورز می‌توان از داروهای مختلف برای دستیابی به اهداف مختلف استفاده کرد.
تحریک الکتریکی عصبی عضلانی
در تحریک الکتریکی عصبی عضلانی (NMES) از یک جریان الکتریکی برای ایجاد انقباض یک عضله یا گروهی از عضلات استفاده می‌شود. درمانگر فیزیوتراپی با قرار دادن الکترود بر روی نقاط مختلف پوست فیبرهای عضلانی مناسب را جذب می‌کند. انقباض عضلات از طریق تحریک الکتریکی به بهبود نحوه انقباض عضلات آسیب‌دیده کمک می‌کند. می‌توان برای تشدید و یا آرام کردن روند انقباض عضلات تنظیمات فعلی دستگاه را تغییر داد. این تغییرات توسط فیزیوتراپیست باید انجام شود. انقباض عضله علاوه بر افزایش عملکرد عضله باعث افزایش جریان خون به ناحیه مدنظر نیز می‌شود که از این طریق بهبودی فرد کمک می‌کند. همچنین می‌توان از طریق این روش درمانی عضلات اسپاسم شده را بصورت مصنوعی و ساختگی خسته کرده و از شدت اسپاسم آنها کم کرده و موجبات آرام شدن عضلات را فراهم ساخت.
تحریک روسی
تحریک روسی نوعی تحریک الکتریکی است که عملکرد آن مشابه تحریک عصبی عضلانی است و از آن برای بهبود نحوه انقباض عضلات بدن استفاده می‌شود با این تفاوت که در تحریک روسی عضلات صرفا از یک شکل موج الکتریکی متفاوت استفاده می‌شود که ممکن است تحمل آن کمی راحت‌تر از تحریک الکتریکی عصبی عضلانی باشد.
جریان تداخلی یا اینترفرنشیال
جریان تداخلی (IFC) روشی است که اغلب توسط فیزیوتراپیست‌ها برای تسکین درد، کاهش اسپاسم عضلانی یا بهبود جریان خون متمرکز به عضلات یا بافت‌های مختلف استفاده می‌شود. غالبا از جریان تداخلی برای کاهش درد کمر و اسپاسم عضلانی استفاده می‌شود. در جریان تداخلی یا اینترفرنشیال به طور معمول از ۴ الکترود در الگوی متقاطع استفاده می‌شود. این امر باعث می‌شود که جریان‌های بین الکترودها با یکدیگر “تداخل پیدا کنند” و به فیزیوتراپیست این امکان را می‌دهد تا در حین حفظ حداکثر راحتی برای بیمار از یک جریان الکتریکی با شدت بالاتر استفاده کند.
جریان گالوانیک ولتاژ بالا
در تحریک گالوانیک با ولتاژ بالا از الکتریسیته با ولتاژ بالا و فرکانس پایین برای نفوذ به عمق بافت‌ها استفاده می‌شود. از این روش درمانی برای تسکین درد، بهبود جریان خون، تسکین اسپاسم عضلات و بهبود تحرک مفصل استفاده می‌شود.
به خاطر داشته باشید که بسیاری از اشکال تحریک الکتریکی یک روش درمانی منفعل هستند. به عبارتی دیگر بیمار در حین انجام آن هیچ کار خاصی نمی‌کند. در برخی از اشکال تحریک الکترونیکی، مانند تحریک الکتریکی عصبی عضلانی و تحریک روسی، در صورت استفاده از محرک الکترونیکی، لازم است که بیمار فعال باشد.
تحریک الکتریکی یا الکتروتراپی هرگز نباید تنها درمانی باشد که در طی فیزیوتراپی بیمار دریافت می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد که مشارکت فعال بیمار در برنامه فیزیوتراپی با و یا بدون تحریک الکتریکی بهترین نتیجه را به دنبال دارد. در واقع، استفاده از تحریک الکتریکی تنها باید جهت تقویت برنامه فیزیوتراپی فعال بیمار که شامل حرکات و تمرین‌های خاصی برای معالجه وضعیت موجود می‌باشد، استفاده شود.
در طول الکتروتراپی چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر لازم باشد که در طول برنامة توانبخشی از الکتروتراپی استفاده شود در این صورت فیزیوتراپیست روش و خطرات و مزایای آن را برای شما توضیح خواهد داد. در حالت کلی الکتروتراپی به شکل زیر انجام می‌شود:
- ناحیه‌ای از بدن که قرار است درمان شود باید لخت شود.
- پزشک یا متخصص فیزیوتراپی الکترودهایی را بر روی پوست این ناحیه از بدن قرار می‌دهد. این الکترودها از طریق یک سیم به یک دستگاه تحریک الکتریکی متصل هستند.
- پس از آن بیمار اندکی احساس سوزش می‌کند.
- این احساس رفته رفته افزایش می‌یابد تا زمانی که دیگر فرد کاملا احساس راحتی کند.
- اگر از الکتروتراپی برای درمان اسپاسم عضلات یا تسکین درد استفاده شود در صورت بیمار در طول درمان بیکار بوده و استراحت خواهد کرد.
- اگر از جریان الکتریکی برای بهبود قدرت یا عملکرد عضلات استفاده می‌شود در این صورت ممکن است در هنگام کار دستگاه لازم باشد که بیمار عضلات خود را منقبض کند.
اگرچه احتمالا استفاده از پالس‌های الکتریکی کمی ناراحت کننده باشد اما هیچگونه دردی به همراه نخواهد داشت. لذا اگر چنانچه به هنگام الکتروتراپی احساس درد کردید حتما این قضیه را به پزشک مربوطه اطلاع دهید تا دستگاه را تنظیم کند یا روند درمان را قطع نماید.
خطرات و معایب الکتروتراپی چیست؟
اگر چنانچه لازم باشد که در طول برنامة توانبخشی از الکتروتراپی استفاده شود در این صورت فیزیوتراپیست روش و خطرات و مزایای آن را برای شما توضیح خواهد داد. برخی از خطرات احتمالی ناشی از کاربرد الکتروتراپی شامل پاره شدن عضلات، سوختگی بافت یا تحریک پوست می‌باشد.
اگر از الکتروتراپی به درستی استفاده شود می‌توان خطرات این روش را به حداقل رساند. داشتن آگاهی و درک این خطرات می‌تواند به شما در مورد تصمیم‌گیری راجع به استفاده از الکتروتراپی بعنوان بخشی از برنامه توانبخشی کمک زیادی کند.
در چه مواردی نباید از الکتروتراپی استفاده کرد؟
در برخی از شرایط نباید به هیچ وجه از الکتروتراپی استفاده شود. این موارد منع استفاده از الکتروتراپی بایستی در جلسه مشاوره با پزشک با شما در میان گذاشته شود.
موارد منع استفاده از الکتروتراپی شامل موارد زیر است:
- تغییر در احساس بافت
- اختلال در وضعیت روانی
- وجود دستگاه الکتریکی کاشته شده (جریان الکتریکی می‌تواند در عملکرد دستگاه ضربان‌ساز یا محرک درد اختلال ایجاد کند.)
- استفاده از الکتروتراپی بر روی بافت‌های بدخیم
- استفاده از الکتروتراپی بر روی زخم‌های مرطوب و بهبود نیافته
- در نزدیکی چشم، سینوس کاروتید، گردن قدامی یا بالای اندام تولید مثل
متخصص فیزیوتراپی باید در طول ارزیابی اولیه خود این موارد منع مصرف را تشخیص دهد اما در صورتی که یکی از موارد فوق را دارید یا شرایطی دارید که ممکن است بر روی عملکرد الکتروتراپی تاثیر منفی بگذارد حتما خودتان آن را به وی اطلاع دهید.
گزینه‌های درمانی جایگزین الکتروتراپی
اگر چنانچه بنا به دلایلی نمی‌توانید از الکتروتراپی استفاده کنید و یا اگر مایل به انجام آن نیستید در این صورت شاید پزشک راه‌کارها و روش‌های جایگزینی را به شما معرفی کند. اگر درد دارید یا قدرت تحرک شما محدود شده است این مسئله را با پزشک فیزیوتراپی در میان بگذارید و از وی بپرسید که آیا استفاده از الکتروتراپی برای شما مشکلی دارد یا نه.
