جراحی ستون فقرات با لیزر درمانی کمتهاجمی برای بیمارانی است که از درد ناشی از ابتلا به عارضههای مختلف ستون فقرات، از قبیل درد سیاتیک، تنگی کانال نخاع، فتق دیسکهای گردن و کمر یا خارهای استخوانی رنج میبرند. در عمل جراحی با لیزر از انرژی متمرکز نور لیزر برای تسکین درد، رفع آسیبدیدگی و کاهش التهاب استفاده میشود. لیزر از قابلیت تحریک فرآیند التیامبخشی در سطح سلولی برخوردار است و فرصت ایدهآلی را برای التیام دادن خود در اختیار بدن قرار میدهد.
فهرست مطالب
دیسک گردن چیست؟
ستون فقرات از پایه جمجمه شروع میشود، مهرههای گردنی آن در بخش گردن قرار میگیرد، مهرههای صدری در ناحیه میانی پشت بدن قرار میگیرد و در انتها به مهرههای کمری در پایین کمر ختم میشود. ستون فقرات از 24 جسم مهرهای و چند مهره به هم جوش خورده در ناحیه لگن تشکیل میشود. ستون فقرات آنقدر منعطف هست که دامنه حرکتی کامل گردن و کمر را که برای انجام فعالیتهای روزمره به آن نیاز داریم، برقرار کند. همچنین ستون فقرات از قدرت کافی برای نگه داشتن وزن بالاتنه برخوردار است.
دیسکهای بینمهرهای که مانند لایههای محافظ ضربهگیر عمل میکنند، حرکت را تسهیل میکنند و سایش را کاهش میدهند. هر دیسک دو بخش دارد: بخش خارجی ضخیم موسوم به آنولوس فیبروز که از فیبر کلاژنی تشکیل میشود و هسته میانی دیسک به نام نوکلئوس پولپوزوس را که از ماده ژلاتینی پروتئینی تشکیل میشود، احاطه میکند. مقدار آب در این دو بخش بسیار بالا است و دیسک برای این که عملکرد مناسبی ارائه دهد، باید رطوبت کافی دریافت کند و منعطف بماند. دیسکهای بینمهرهای به دلایل مختلف به تدریج ساییده و خشک میشوند، در نتیجه دیسک شکننده و آسیبپذیر میشود. اگر شکاف یا ترکی در دیواره دیسک ایجاد شود، بخشی از هسته دیسک از این ترک خارج میشود و از محدوده خود بیرون میزند. این عارضه اصطلاحاً فتق دیسک گفته میشود.
علل احتمالی فتق دیسک
فتق دیسک علل مختلفی دارد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- فرآیند طبیعی بالا رفتن سن: دیسکها به دلیل اثرات تجمیعی پیر شدن بدن و فرسایش مداوم اجزای ستون فقرات به تدریج ضعیف و مستعد پارگی میشوند.
- آسیب دیدن ستون فقرات: آسیبهایی که در اثر وارد شدن ضربهای شدید به ستون فقرات تحمیل میشود، میتواند منجر به فتق دیسک آنی شود.
- تحمیل فشار و استرس مکرر: نشستن طولانی مدت یا بلند کردن مکرر اشیای سنگین باعث ایجاد مجموعه پارگیهای کوچک در دیواره بیرونی دیسک میشود. این پارگیها به مرور زمان بیشتر میشود و زمینه را برای فتق کامل دیسک فراهم میکند.
- وزن ناسالم: ستون فقرات باید بخش اعظم وزن بدن را نگه دارد، تحمل فشار ناشی از چند کیلو اضافه وزن، به ویژه در ناحیه شکم، آسیب و کشش بیشتری را به اجزای ستون فقرات وارد میکند.
- تغذیه نامناسب: تغذیه نامتعادل افزایش وزن را به دنبال دارد و اجازه نمیدهد که مواد مغذی لازم برای قوی و منعطف ماندن دیسکها به آنها برسد.
- مصرف دخانیات: سیگار کشیدن گردش خون را مختل میکند و اجازه نمیدهد که مواد مغذی ضروری به سراسر بدن، از جمله ستون فقرات برسد. به علاوه دود سیگار حاوی سموم مختلفی است که به دیسکها و بخشهای دیگر بدن آسیب میزند.
- ژنتیک: سابقه خانوادگی فتق دیسک و دیگر عارضههای فرسایشی ستون فقرات احتمال مبتلا شدن دیگر اعضای خانواده را به عارضههای مشابه افزایش میدهد.
علائم فتق دیسک
فتق دیسک ممکن است در ناحیه گردنی، صدری یا کمری ستون فقرات ایجاد شود، هرچند فتق دیسک عموماً در ناحیههای گردنی و کمری مشاهده میشود. شایعترین فتق دیسک گردن و کمر به این دلیل است که مهرههای گردن و کمر بسیار منعطفند و مسئولیت تحمل بخش اعظم وزن بدن را به عهده دارند؛ این دو ویژگی به مرور زمان به دیسکهای گردن و کمر آسیب میزند. حال آن که مهرههای صدری به دلیل متصل بودن به قفسه سینه بسیار پایدارترند.
علائم خاص فتق دیسک به محل ساییدگی دیسک بستگی دارد. این عارضه عموماً با احساس درد موضعی در ناحیه نزدیک به پارگی دیواره دیسک همراه است، هرچند اگر ماده بیرون زده دیسک به ریشه اعصاب مجاور یا نخاع فشار بیاورد و آنها را تحریک کند، علائم میتواند در سراسر بدن منتشر شود. در واقع وقتی ریشه عصب یا نخاع تحت فشار قرار میگیرد، علائم در نقاطی بسیار دورتر از محل اصلی آسیبدیدگی بروز مییابد، به همین دلیل است که تشخیص صحیح توسط پزشک برای بهرهگیری از درمان موثر ضروری است.
در ادامه با چند مورد از علائم فتق دیسک آشنا میشوید:
- فتق دیسک گردن: درد موضعی گردن، احساس سوزن سوزن شدن، ضعف و بیحسی عضلات که در شانهها، بازوها، دستها یا انگشتان منتشر میشود، به سختی راه رفتن، احساس سنگینی در دستها یا پاها، نقص در مهارتهای حرکتی ظریف.
- دیسک مهرههای صدری: درد بالای کمری که در قفسه سینه یا معده پخش میشود، سفت و خشک شدن کمر، ضعف عضلانی. علائم ناشی از فتق دیسک مهرههای صدری گاهی به اشتباه به مشکلات قلب، دستگاه گوارش یا ریهها نسبت داده میشود.
- دیسک مهرههای کمری: احساس ناراحتی در کمر، دردی که در پایینتنه منتشر میشود، احساس درد در یک یا هر دو پا، ضعف یا گزگز پایینتنه، کاهش رفلکسها و اسپاسمهای عضلات و از دست دادن کنترل مثانه و روده در موارد نادر. بیاختیاری ادرار و مدفوع میتواند علامت ابتلا به سندرم کودا اکوینا، یعنی عارضهای باشد که به درمان فوری نیاز دارد.
علائم فتق دیسک به موقعیت و شدت آسیبدیدگی دیسک بستگی دارد و بسیاری از علائم شایع فتق دیسک را میتوان با توجه به ابتلا به دیگر عارضههای فرسایشی ستون فقرات از قبیل بیماری فاست، تنگی کانال نخاعی و اسپوندیلولیستزی (سر خوردن مهره) توضیح داد. برای مدیریت موثر علائم فتق دیسک لازم است که پزشک علت دقیق بروز عارضه و محل و شدت آن را به درستی تعیین کند.
جراحی با لیزر چیست؟
جراحی ستون فقرات با لیزر با هدف تسکین درد ناشی از عارضههای مختلف ستون فقرات با استفاده از تکنیکهای کمتهاجمی نوآورانه انجام میشود. جراحی با لیزر برخلاف عملهای جراحی معمولی ستون فقرات با رویکردی آندوسکوپی و به روش بسته انجام میشود؛ جراح فقط برشی بسیار کوچک (معمولاً یک اینچ یا کوچکتر) را ایجاد میکند، با استفاده از میکروسکوپ به ناحیههای آسیب دیده ستون فقرات دسترسی پیدا میکند و درمان لازم را انجام میدهد.
جراحی باز ستون فقرات به روش معمولی ایجاب میکرد که برشهایی بزرگ ایجاد شود و بافتها و عضلات اطراف ستون فقرات کنار زده شود تا جراح به ناحیههای آسیب دیده دسترسی پیدا کند، اما جراحی با لیزر از راه برشی کوچک انجام میشود و به همین دلیل دوران بهبود بسیار سریعتر، عوارض کمتر و نتایج ماندگارتر دارد.
روش انجام جراحی دیسک با لیزر
متداولترین روش انجام جراحی ستون فقرات با لیزر به این شکل است که جراح سوزن بزرگی را در دیسک کمر برجسته، بیرون زده یا ساییده قرار میدهد و سپس فیبر لیزر را از راه سوزن وارد بافت میکند و بخش مرکزی دیسک را تبخیر میکند. البته جراحی به روشهای زیر نیز انجام میشود:
- جراح از محلولی شیمیایی حاوی chymopapain استفاده میکند.
- جراح سوزن را در روش حرارتی ـ انعقادی وارد دیسک میکند و آن را گرم میکند.
- جراح دیسک را با دستگاهی خاص خرد میکند و قطعات آن را با استفاده از نیروی مکش خارج میکند.
دیگر کاربردهای جراحی ستون فقرات با لیزر
از لیزر برای برداشتن دیسک برجسته و بیرون زدهای که به عصب فشار میآورد نیز استفاده میشود. جراح لولهای کوچک و میکروسکوپ یا آندوسکوپ را وارد کانال نخاعی میکند، دیسک برجستهای را که به عصب فشار میآورد، مشخص میکند و آن را با لیزر CO2 تبخیر میکند تا فشار از روی عصب برداشته شود. جراح حین عمل باید مراقب باشد که فقط دیسک را تبخیر کند و به عصبهای مجاور آسیب نزند.
چرا پزشکان عملهای لیزری کمتهاجمی را ترجیح میدهند؟
هیچگونه شواهدی وجود ندارد که نشان بدهد تبخیر کردن فتق دیسک با لیزر سودمندتر از جدا کردن بخش برجسته دیسک با ابزار میکروسکوپی خاص است. سودمندی عملهای کمتهاجمی که با استفاده از ابزار بسیار ظریف و به دست جراحان مجرب انجام میشود، اثبات شده است.
کاربردهای جراحی ستون فقرات با لیزر
جراحی ستون فقرات با لیزر به بیماران مبتلا به درد مزمن یا تشدید شوندهای توصیه میشود که دردشان از طریق درمانهای محافظهکارانهتر تسکین نیافته است. جراحی با لیزر برای تسکین درد مزمن ناشی از عارضههای مختلفی مانند درد سیاتیک، تنگی کانال نخاع، بیماری مفصل فاست، فتق دیسک، خار استخوانی و تحت فشار قرار گرفتن عصب مفید است. جراحیهای لیزری ستون فقرات مانند میکرودیسککتومی یا لامینکتومی کمتهاجمی مزایای متعددی دارند که از آن جمله میتوان به برشهای بسیار کوچکتر، وارد شدن حداقل آسیب به بافتهای اطراف، کوتاهتر بودن دوران نقاهت و کاهش عوارض بعد از جراحی اشاره کرد.
شرایط متقاضی ایدهآل جراحی ستون فقرات با لیزر
عمل جراحی صرفاً زمانی توصیه میشود که درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، درمان دارویی یا تزریق در ستون فقرات امتحان شده باشد، اما نتیجه رضایتبخشی از این درمانها به دست نیامده باشد. بیمارانی که درد مزمنشان علیرغم بهرهگیری از درمانهای غیرجراحی آرام نشده است و همچنان از علائم دردناک مربوط به عارضههای ستون فقرات یا درمانهای خاص رنج میبرند، ممکن است از عملهای کمتهاجمی لیزری نتیجه بهتری بگیرند. درهر حال پزشک تمام روشهای درمان را ارزیابی میکند و بهترین روش را با توجه به شرایط خاص هر بیمار به او پیشنهاد میدهد.
