افرادی که از آسیب‌دیدگی‌ها و بیماریهای مختلف رنج می‌برند، می‌توانند برای رفع مشکلاتشان به متخصص طب فیزیکی مراجعه کنند. اما اکثر بیماران با طب فیزیکی آشنایی ندارند و از مزایای این درمان موثر آگاه نیستند. طب فیزیکی و فیزیوتراپی به عنوان یکی از روش‌های اصلی توانبخشی می‌تواند نتایج رضایتبخش و ماندگاری را برای بیماران مبتلا به درد و آسیب‌های خفیف تا شدید به دست بدهد.
فهرست مطالب
طب فیزیکی چیست؟
کاهش درد و بهبود توانایی حرکتی هدف اصلی طب فیزیکی است. متخصص طب فیزیکی با انجام درمان‌های مناسب می‌تواند ضرورت انجام جراحی را از بین ببرد یا فرآیند نقاهت بعد از جراحی را تسهیل کند. خدماتی که متخصصین طب فیزیکی ارائه می‌دهند، با این هدف طراحی شده است که بیماران بتوانند فعالیت‌های روزمره‌شان را راحت‌تر انجام دهند. از این گذشته متخصص طب فیزیکی به ورزشکاران حرفه‌ای کمک می‌کند تا عملکرد بهتری را از خود ارائه دهند و دوران بهبود بعد از آسیب‌های ورزشی را سریع‌تر پشت سر بگذارند.
متخصصین طب فیزیکی پیش از شروع حرفه و درمان بیماران دوره‌های آموزشی متعددی را پشت سر می‌گذارند و با کار کردن در بیمارستان‌ها و مراکز سرپایی تجربه کسب می‌کنند. بیمارستان‌ها، مراکز توانبخشی، آسایشگاه‌ها و مراکز ورزشی از جمله مکان‌هایی هستند که متخصصین طب فیزیکی را استخدام می‌کنند.
متخصص طب فیزیکی از چه روش هایی برای درمان بیماری ها استفاده می کند؟
طب فیزیکی فرآیندی مستمر است که گاهی اوقات برگزاری فقط چند جلسه از آن برای بهره‌گیری از مزایایش کافی است. متخصص طب فیزیکی تمرین‌های تقویتی و انعطاف‌پذیری خاصی را در هر جلسه به بیمار آموزش می‌دهد که بسیاری از آنها را می‌توان در حد فاصل دو جلسه در خانه انجام داد. متخصص طب فیزیکی از تکنیک‌های دیگری مانند ماساژ بافت نرم، اولتراسوند و تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) نیز استفاده می‌کند. طرح درمان هر بیمار با توجه به نوع و شدت عارضه و واکنش طبیعی التیام‌بخشی بدن انتخاب می‌شود.
مدالیته‌های طب فیزیکی و توانبخشی پرشمارترند از آنند که در این مقاله کوتاه بتوانیم تمام آنها را بررسی کنیم، درهر حال پرکاربردترین مدالیته‌های طب فیزیکی عبارت است از:
- اولتراسوند: از امواج صوتی با فرکانس بالا غالباً برای گرفتن عکس استفاده می‌شود، اما این امواج کاربرد دیگری هم دارند. امواج مافوق صوت حرارتی عمقی را در بافت‌ها ایجاد می‌کنند که درد و گرفتگی عضلات را برطرف می‌کند و عضلات خشک و منقبض را شل می‌کند.
- فونوفورز: فونوفورز در کنار اولتراسوند برای رساندن داروهای موضعی مانند زایلوکائین و کورتیزون به پوست و بافت‌های عمقی انجام می‌شود.
- هیدروکولاتور: میزان نفوذ ناشی از حرارت مرطوب بیشتر از پدهای گرمایی است.
- پارافین: اندام‌هایی مانند دست و پا برای برقرار شدن حرارت عمقی در پارافین مایع غوطه‌ور می‌شود. به این روش می‌توان اندام‌هایی را گرم کرد که گرم کردن آنها به روش‌های دیگر دشوار است.
- یخ درمانی: کیسه یخ برای تسکین درد و کاهش ورم به کار برده می‌شود.
- الکتروتراپی: در مدالیته‌های الکتریکی گوناگونی که در طب فیزیکی به کار برده می‌شود از دستگاه‌های مختلفی مانند TENS، یونتوفورز و IFC استفاده می‌شود که با جریان برق پایینی کار می‌کنند. برق درمانی درد را تسکین می‌دهد و فرآیند بهبود را تسریع می‌کند.
- نوردرمانی: از اشعه ماوراءبنفش، لیزر و لیزر سرد برای تحریک فرآیند التیام بهره گرفته می‌شود.
- دستگاه تراکشن: دستگاه‌های تراکشن یا کشش رایانه‌ای برای کاهش درد، افزایش توانایی حرکتی و از بین بردن فشار روی اعصاب به کار برده می‌شود.
- سوزن زدن خشک: متخصص طب فیزیکی سوزن‌هایی بسیار ظریف را در ناحیه‌های عضلانی دارای نقاط ماشه‌ای فرو می‌کند تا درد از بین برود.
- بیوفیدبک: بیماران با استفاده از تجهیزات خاص یاد می‌گیرند که تغییرات کوچک بدنشان را شناسایی کنند. بیوفیدبک به بیماران آموزش می‌دهد که چگونه واکنش‌های سیستم عصبی را کنترل کنند تا به این ترتیب درد و اضطرابشان کمتر شود.
- چسب کینزیو: در این روش بحث‌برانگیز از تکنیک خاصی برای چسب زدن استفاده می‌شود. چسب کینزیو فرآیند طبیعی التیام‌بخشی بدن را تسهیل می‌کند و در عین حال از ناحیه‌های آسیب دیده حمایت می‌کند. به علاوه چسب کینزیو درد را تسکین می‌دهد، به تخلیه لنفاوی کمک می‌کند و التهاب را از طریق هدف گرفتن گیرنده‌های مختلف سیستم حسی ـ پیکری از بین می‌برد.
بعضی آسیب‌دیدگی‌ها پی‌آمد مکانیک نامناسب بدن، استرس و فشار خاص هر شغل یا استفاده بیش از حد است. متخصص طب فیزیکی غالباً مکانیک صحیح بدن و ارگونومی شغلی را به بیمار آموزش می‌دهد، حالت اندامی وی را اصلاح می‌کند و تمرین‌هایی را برای پیشگیری از آسیب‌دیدگی در آینده به وی آموزش می‌دهد.
طب فیزیکی برای چه افرادی مناسب است؟
طب فیزیکی تقریباً برای همه مفید است. قربانیان سوانح رانندگی یا افرادی که به هر طریقی آسیب دیده‌اند، می‌توانند از این درمان بهره بگیرند. طب فیزیکی به افرادی توصیه می‌شود که عملکرد شغلی یا ورزشیشان به دلیل ابتلا به عارضه‌های زیر مختل شده است و نمی‌توانند فعالیت‌های روزمره‌شان را انجام بدهند:
عارضه‌های ارتوپدی
- اختلال‌های عضلانی ـ اسکلتی مانند درد یا آسیب‌دیدگی مفصل، عضله، عصب، تاندون، رباط و استخوان، کمردرد یا ناراحتی‌های التهابی مفصل (آرتریت)
- آسیب‌دیدگی‌های ورزشی مانند پیچ خوردن و یا کشیدگی
- در دوران بعد از جراحی برای تسکین درد و یا افزایش توانایی حرکتی
- درد مزمن ناحیه‌هایی مانند پایین کمر
- درد مزمن عارضه‌هایی مانند فیبرومیالژی، سندرم درد منطقه‌ای مزمن (CRPS) یا اختلال مفصل فکی ـ گیجگاهی (TMJ)
عارضه‌های عصبی
- سکته مغزی
- آسیب دیدن مغز در حادثه و وارد شدن ضربه به سر
- ضایعه نخاعی
- عارضه‌های دهلیزی مانند سرگیجه، ورتیگو و عدم تعادل
- بیماریهای عصبی مانند ام اس، پارکینسون، اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS یا بیماری لوگهریک) و بیماری هانتینگتون
- قطع عضو
- مشکلات تعادلی و زمین خوردن
- مشکلات هماهنگی
- مختل شدن توانایی حرکتی
بیماریهای زنانه
- درد لگن
- مراقبت قبل از زایمان و بعد از زایمان
- بی‌اختیاری
لنف ادم
- ورم کردن اندام‌ها باعث احساس درد و محدودیت‌های حرکتی یا عملکردی می‌شود.
بیماریهای کودکان
- تاخیرات رشدی که راه رفتن، نشستن یا دیگر مهارت‌های حرکتی درشت را مختل می‌کند.
- آسیب دیدن مغز یا نخاع
- سازگار شدن با ویلچر یا وسایل کمکی دیگر
- اوتیسم، فلج مغزی یا نیازهای خاص دیگر
عارضه‌های دیگر
- سوختگی
- مشکلات مربوط به لگن مردان
- سرطان: طب فیزیکی خستگی مزمن را کاهش می‌دهد و عملکرد جسمی را بهبود می‌دهد.
متخصص طب فیزیکی چه کمکی به درمان بیماریها می کند؟
در این بخش با ده مزیت طب فیزیکی آشنا می‌شوید.
بازیابی دامنه حرکتی
مشکلات بسیاری وجود دارند که توانایی حرکتی را محدود می‌کنند. کاهش توانایی حرکتی چه پی‌آمد تخریب مفاصل باشد، چه نتیجه‌ی تصادف یا مشکلات دیگر، در هر حال بیماری که نمی‌تواند بازویش را بلند کند یا به خوبی راه برود، به شدت کلافه و ناامید می‌شود. خوشبختانه متخصص طب فیزیکی با آموزش دادن تمرین‌های تقویتی و انعطاف‌پذیری مختلف می‌تواند به بازیابی دامنه حرکتی نرمال کمک کند.
تسکین یا کاهش درد مزمن
دارو به تنهایی به ندرت می‌تواند درد را تسکین دهد. در واقع راه‌حل متخصص طب فیزیکی غالباً بهتر از مصرف مسکن‌های تجویزی است، چرا که مدالیته‌های طب فیزیکی منشأ مشکل را برطرف و اصلاح می‌کند. بیمارانی که به طور مرتب در جلسات طب فیزیکی شرکت می‌کنند و تمرین‌ها را در خانه انجام می‌دهند، معمولاً درد کمتری را در درازمدت تجربه می‌کنند. به این ترتیب بیماران می‌توانند مصرف مسکن‌های مخدر را قطع کنند و خود را در معرض خطر اعتیاد به این داروها قرار ندهند.
بهبود عملکرد ورزشی
ورزشکاران حرفه‌ای عموماً برای تشخیص نقاط ضعف و عدم تعادل بدنشان به متخصص طب فیزیکی مراجعه می‌کنند. زمانی که قدرت و انعطاف‌پذیری این ناحیه‌ها افزایش داده می‌شود، عملکرد ورزشکار بهبود می‌یابد. به علاوه انجام دادن تمرین‌های طب فیزیکی و فیزیوتراپی از بروز آسیب‌های ورزشی در آینده جلوگیری می‌کند. به این ترتیب می‌توان از کشیدگی عضلات، شکستگی استرسی و آسیب‌های دیگری که تمرین یا رقابت ورزشکار را مختل می‌کند، پیشگیری کرد.
بهبود بعد از آسیب‌دیدگی
یک زمین خوردن وحشتناک، تصادف خودرو یا ابتلا به آرنج تنیس‌بازان انجام دادن وظایف روزمره را برای قربانیان حادثه و بیماران دشوار می‌کند. بعضی از این آسیب‌های ناگهانی رفتن به فروشگاه یا شرکت در سرگرمی‌های مورد علاقه را برای بیماران غیرممکن یا آن‌قدر سخت می‌کند که از انجام آن منصرف می‌شوند. اینجا است که طب فیزیکی به کمک بیماران می‌آید. بیماران به کمک تمرین‌های مناسب و تکنیک‌های درمانی موثر می‌توانند دوران نقاهت را شروع کنند و به سطح فعالیت قبل از آسیب‌دیدگی برگردند.
کنار آمدن با سن بالا
بسیاری از سیستم‌های بدن به مرور زمان تحلیل می‌روند. همچنین ابتلا به عارضه‌هایی مانند آرتریت و پوکی استخوان چالش‌های جدیدی را برای انجام وظایف عادی روزمره ایجاد می‌کند. این مشکلات در صورت لزوم انجام جراحی تعویض مفصل تشدید می‌شود. خوشبختانه متخصص طب فیزیکی می‌تواند برای مدیریت بسیاری از این عارضه‌های ناشی از بالا رفتن سن و بهبود آنها به بیماران کمک کند.
کنترل دیابت
اندازه‌گیری قند خون و تغذیه سالم صرفاً گام‌های ابتدایی برای کنترل دیابت به شمار می‌رود. ورزش مولفه مهم دیگری برای کنترل دیابت است. متخصص طب فیزیکی برنامه ورزش درمانی را با توجه به شرایط بیمار برای وی تنظیم می‌کند.
پیشگیری از زمین خوردن و بهبود تعادل
بسیاری از سالمندان بعد از زمین خوردن به متخصص طب فیزیکی معرفی می‌شوند تا متخصص به کمک درمان‌های مناسب از زمین خوردن مجدد آنها پیشگیری کند. متخصص خطر زمین خوردن بیماران را ارزیابی می‌کند و سپس تمرین‌های خاصی را برای بهبود تعادل و کاهش خطر زمین خوردن به بیماران آموزش می‌دهد. اگر ناهنجاری سیستم دهلیزی خطر زمین خوردن را افزایش داده باشد، متخصص حرکات و تمرین‌های خاصی را برای رفع این مشکل به بیمار آموزش می‌دهد.
مقابله با بیماریهای قلبی و وریوی
بیماری قلبی مشکل شایعی است، خوشبختانه متخصصین طب فیزیکی می‌توانند در بهبودی بعد از حمله قلبی به بیماران کمک کنند. متخصص طب فیزیکی وضعیت سلامت بیماران مبتلا به مشکلات قلبی را از طریق توانبخشی قلبی ورزش محور ارتقاء می‌دهند. همچنین انجام دادن تمرین‌های مختلفی که برای تخلیه مایعات از ریه‌ها طراحی شده است، برای بیماران دچار مشکلات ریوی مفید است.
بهبود بعد از سکته مغزی
حتی یک سکته مغزی نسبتاً خفیف نیز می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را مختل کند. بسیاری از قربانیان سکته مغزی به سختی می‌توانند راه بروند. دامنه حرکتی بازماندگان سکته مغزی کاهش می‌یابد و بیماران نمی‌توانند به خوبی از خود مراقبت کنند. متخصص طب فیزیکی تمرین‌هایی را به بیماران آموزش می‌دهد تا راه رفتن، حفظ تعادل و بسیاری دیگر از عملکردهای ضروری بدن برایشان آسان‌تر شود.
کمک به بهبود عارضه‌های مختلف
همه می‌دانند که قربانیان تصادف رانندگی به مراقبت و طب فیزیکی نیاز دارند، اما شاید ندانید که متخصصین طب فیزیکی می‌توانند به بهبود عارضه‌های دیگری مانند بی‌اختیاری مدفوع، فیبرومیالژی، درد لگن، مراقبت بعد از زایمان و بسیاری مشکلات بالینی دیگر که به این اندازه واضح نیستند، هم کمک کنند. بیماران می‌توانند درباره مناسب بودن طب فیزیکی برای رفع علائمشان با پزشک معالجشان مشورت کنند.
